1. Kehidupan
Lê Ý Tông menjalani kehidupan yang sebahagian besarnya ditentukan oleh pengaruh dan kawalan Tuan Trịnh, yang memegang kuasa sebenar di sebalik takhta Dinasti Lê.
1.1. Latar Belakang Keluarga dan Kelahiran
Lê Ý Tông dilahirkan pada 29 Mac 1719 (hari ke-9 bulan kedua tahun ke-15 era Vĩnh Thịnh) dengan nama kelahiran Lê Duy Thận (Lê Duy Thận黎維祳Bahasa Vietnam). Beliau juga dikenali dengan nama lain Lê Duy Y (Lê Duy Y黎維禕Bahasa Vietnam). Beliau merupakan putera ke-11 kepada Lê Dụ Tông, maharaja ke-22 Dinasti Lê Akhir. Ibunya ialah Cung phi Nguyễn Thị, yang kemudiannya dihormati dengan gelaran anumerta sebagai Hiến Từ Hoàng thái hậu.
1.2. Zaman Kanak-kanak dan Didikan
Sejak kecil, Lê Duy Thận dibesarkan di istana keluarga Trịnh, di bawah jagaan Vũ Thị Ngọc Nguyên, isteri kepada Trịnh Cương dan ibu kepada Trịnh Giang. Hubungan kekeluargaan ini, di mana beliau adalah anak saudara kepada Trịnh Vũ Thái phi, menjadikan beliau seorang yang mudah dikawal oleh keluarga Trịnh. Didikan dan persekitaran di istana Trịnh membentuk keperibadiannya dan meletakkannya dalam kedudukan yang strategik untuk dikawal oleh para Tuan Trịnh.
1.3. Pertabalan
Pada tahun 1735, selepas kemangkatan abang sulungnya, Lê Thuần Tông, Trịnh Giang memilih Lê Duy Thận untuk menaiki takhta. Pemilihan ini didorong oleh beberapa faktor: Lê Duy Thận dikatakan menyerupai Lê Thuần Tông, dan yang lebih penting, beliau dianggap mudah dikawal oleh Trịnh Giang. Trịnh Giang sengaja mengetepikan Lê Duy Diêu (kemudiannya Lê Hiển Tông), putera sulung Lê Thuần Tông, yang sepatutnya menjadi pewaris takhta yang sah. Lê Duy Thận ditabalkan sebagai maharaja pada bulan April 1735.
1.4. Tempoh Pemerintahan
Lê Ý Tông memerintah secara nominal selama enam tahun, dari tahun 1735 hingga 1740. Sepanjang tempoh ini, beliau menggunakan satu-satunya gelaran era pemerintahannya, Vĩnh Hựu (Vĩnh Hựu永祐Bahasa Vietnam). Hari kelahirannya diisytiharkan sebagai Chunhwa Seongjeol (春和聖節). Walaupun memegang gelaran maharaja, kuasa sebenar dipegang sepenuhnya oleh para Tuan Trịnh. Pemerintahan Lê Ý Tông menjadi simbolik, dengan segala keputusan penting berada di tangan Trịnh Giang dan kemudian Trịnh Doanh.
Berikut adalah jadual tahun pemerintahan Lê Ý Tông di bawah era Vĩnh Hựu:
| Ý Tông | Tahun Pertama | Tahun Ke-2 | Tahun Ke-3 | Tahun Ke-4 | Tahun Ke-5 | Tahun Ke-6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kalendar Gregorian | 1735 | 1736 | 1737 | 1738 | 1739 | 1740 |
| Kitaran Enam Puluh Tahun | Ất Mão (乙卯) | Bính Thìn (丙辰) | Đinh Tỵ (丁巳) | Mậu Ngọ (戊午) | Kỷ Mùi (己未) | Canh Thân (庚申) |
| Gelaran Era | Vĩnh Hựu Tahun Pertama | Tahun Ke-2 | Tahun Ke-3 | Tahun Ke-4 | Tahun Ke-5 | Tahun Ke-6 |
1.5. Pembuangan Takhta dan Gelaran Thái Thượng Hoàng
Pada bulan Januari 1740, Trịnh Vương Thái phi Vũ Thị Ngọc Nguyên, ibu kepada Trịnh Doanh, telah mendesak agar Trịnh Giang diturunkan takhta dan digantikan oleh Trịnh Doanh sebagai Tuan Trịnh yang baru. Berikutan perubahan kuasa ini, pada bulan Mei 1740, Lê Ý Tông dipaksa untuk melepaskan takhtanya. Trịnh Doanh menganggap Lê Duy Diêu (anak sulung Lê Thuần Tông) sebagai pewaris yang lebih sah dan berhak, lalu mendesak Lê Ý Tông untuk menyerahkan takhta kepada anak saudaranya itu, yang kemudiannya dikenali sebagai Lê Hiển Tông.
Dalam titah perlucutan takhta, Lê Ý Tông menyatakan bahawa tindakan ini adalah untuk menenangkan kekacauan di wilayah yang jauh dan untuk mengukuhkan sistem dinasti dengan menaikkan putera sulung bagi mendapatkan semula sokongan rakyat. Selepas turun takhta, beliau diangkat menjadi Thái Thượng Hoàng dan tinggal di Istana Càn Thọ selama 19 tahun. Sebagai Thái Thượng Hoàng, beliau menerima peruntukan yang bersamaan dengan satu pertiga daripada peruntukan maharaja biasa pada zaman itu.
2. Kehidupan Peribadi
Aspek kehidupan peribadi Lê Ý Tông yang diketahui umum adalah berkaitan dengan perkahwinan dan zuriatnya.
2.1. Permaisuri dan Keturunan
Lê Ý Tông mempunyai beberapa permaisuri, termasuk Tuyên Vũ Huy Hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Du dan Đức Quý phi Vũ Thị. Walau bagaimanapun, beliau tidak mempunyai sebarang zuriat, yang dikenali sebagai "vô tự" (vô tự無嗣Bahasa Vietnam).
| STT | Gelaran | Nama | Tarikh Lahir/Meninggal | Bapa | Catatan |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Tuyên Vũ Huy Hoàng hậu | Trịnh Thị Ngọc Du | |||
| 2 | Đức Quý phi | Vũ Thị |
3. Kematian
Lê Ý Tông mangkat pada 10 Ogos 1759, pada usia 41 tahun. Beliau dimakamkan di lăng Phù Lê, yang terletak di Gunung Trinh Sơn, kampung Nguyên Sơn, daerah Thiệu Nguyên, wilayah Thanh Hóa.
4. Penilaian Sejarah dan Warisan
Pemerintahan Lê Ý Tông secara amnya dianggap sebagai tempoh di mana kuasa maharaja Dinasti Lê telah merosot sepenuhnya, dengan kuasa sebenar berada di tangan para Tuan Trịnh. Gelaran anumerta beliau ialah Ôn Gia Trang Túc Khải Đệ Thông Mẫn Khoan Hồng Uyên Duệ Huy Hoàng Đế (Ôn Gia Trang Túc Khải Đệ Thông Mẫn Khoan Hồng Uyên Duệ Huy Hoàng Đế溫嘉莊肅愷悌通敏寬洪淵睿徽皇帝Bahasa Vietnam), dan nama kuilnya ialah Ý Tông (Ý Tông懿宗Bahasa Vietnam). Beliau dikenang sebagai Thái Thượng Hoàng terakhir dalam sejarah Vietnam, menandakan berakhirnya era di mana maharaja Dinasti Lê masih memegang gelaran tersebut setelah turun takhta.